Terugblik: Diplomademocratie en de Rechtsstaat

Op donderdag 12 maart verwelkomden wij Mark Bovens, emeritus-hoogleraar Bestuurskunde (Universiteit Utrecht), en Anchrit Wille, hoogleraar Transities in de publieke sector (Universiteit Leiden) voor een interactieve lezing gebaseerd op de vernieuwde editie van hun boek Diplomademocratie: Opleiding als nieuwe scheidslijn.

Aan de hand van onderzoeksdata lieten Mark en Anchrit zien hoe de politieke en beleidsarena’s in Nederland de afgelopen decennia het domein zijn geworden van academisch geschoolden. En dat is volgens hen niet zonder risico’s. Omdat academisch en praktisch geschoolden in gescheiden werelden leven en anders denken over grote maatschappelijke thema’s, zoals migratie en klimaatverandering, zijn de perspectieven en ervaringen van praktisch geschoolden ondervertegenwoordigd in de politiek en het beleid. Dit kan zorgen voor scheve beleidsagenda’s en een gebrek aan vertrouwen in de democratische rechtsstaat. De gedachte: “uw rechtsstaat is de onze niet” ligt op de loer. En dat is gevaarlijk, want als rechters, staatsraden en wetgevingsjuristen niet langer worden beschouwd als neutrale hoeders van het recht, maar als vertegenwoordigers van een bepaald ‘kamp’, komt de legitimiteit van rechtsstatelijke instituties onder druk te staan. 

Door de combinatie van actuele data, herkenbare voorbeelden en een heldere vertaling naar de praktijk van beleid en wetgeving zetten Mark en Anchrit de zaal aan het denken. De vraag die bleef hangen is even simpel als urgent: hoe houden we democratie én rechtsstaat representatief, zonder expertise te verliezen? 
In interactie met de zaal werden verschillende ideeën uitgewisseld over hoe juristen bij de Rijksoverheid daar in hun werk aan kunnen bijdragen. Denk bijvoorbeeld aan het vergoten van individuele inlevingsvermogen door middel van maatschappelijke stages of vrijwilligerswerk. Al met al een mooie, inspirerende middag die onze blik heeft verruimd en ons kritisch doet nadenken over ons aandeel aan de diplomademocratie.