Aan het woord: trainee wetgevingsjurist Joris van der Steen over het IAK
Joris van der Steen, trainee wetgevingsjurist bij het ministerie van Veiligheid en Justitie, heeft zich voor zijn werk bezighouden met het Integraal Afwegingskader (IAK). Hij heeft over dit instrument voor wetgeving en beleid college gegeven aan zijn medestudenten. De Academie heeft hem een aantal vragen over dit onderwerp gesteld.
1. Kun jij vertellen wat de stand van zaken is met betrekking tot het Integraal Afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK)?
In het kabinetstandpunt IAK van april 2011 staat dat het kabinet het IAK structureel gaat toepassen bij de voorbereiding en verantwoording van beleid en regelgeving. Om dit te bewerkstelligen is het IAK-projectteam in 2011/2012 op meerdere fronten actief bezig. De vier belangrijkste zal ik hier noemen:
- Alle beleidsdirecties van het ministerie van Veiligheid en Justitie passen bij tenminste één traject per directie het IAK ex ante toe. Zij worden daarbij ondersteund door het IAK projectteam.
- Er is een Redactieraad-IAK opgericht om zorg te dragen voor de inhoud, gebruikersvriendelijkheid en verdere ontwikkeling van het IAK. De Redactieraad bestaat uit vertegenwoordigers van departementen.
- Ook is de Commissie voor effecttoetsing (CET) opgericht. De CET bespreekt voorstellen met grote effecten voor de samenleving. De CET wordt voorgezeten door het ministerie van EL&I en bestaat uit vertegenwoordigers van de verplichte toetsen en een vertegenwoordiger van de Inspectie der Rijksfinanciën. De adviezen van de commissie worden gevoegd bij de voorstellen die worden aangeboden aan het ambtelijk voorportaal, de onderraad en de Ministerraad.
- Het IAK-projectteam werkt hard werkt aan kennisdeling en opleiding door cursussen te verzorgen bij onder andere de Academie voor Wetgeving, ROI en universiteiten.
2. Onlangs heb jij, als wetgevingstrainee van groep 10, aan de trainees van de volgende groep uitgelegd wat het IAK is en hoe het gebruikt kan worden. In de training ging het vooral om het werken met het IAK. Wat viel jou op toen zij aan de slag gingen met het Afwegingsdossier?
Dat klopt. De bedoeling van het college was door praktijkvoorbeelden te laten zien hoe het IAK, aan de hand van de zeven centrale vragen, kan helpen bij het werk als wetgevingsjurist.
In het eerste deel van het college ging het erover dat het doel van het IAK is om tot beter beleid of betere wetgeving kan komen. Vaak bestaat er een neiging om te kijken naar de politiek en te vragen: “wat staat er in het regeerakkoord of wat heeft de Minister aan de Kamer toegezegd?” Dat sluit echter niet uit dat je daarover nadenkt! Het IAK helpt daarbij en kan een ondersteunende functie vervullen bij het uitvoeren van je rol als wetgevingsjurist.
Het tweede deel bestond uit het werken met het Afwegingsdossier. Dit is een digitaal dossier waarin beleidsmakers, wetgevingsjuristen, uitvoerders en handhavers kunnen werken aan een concreet voorstel voor beleid of wetgeving. De trainees werkten enige tijd aan een eigen dossier om te beoordelen of het Afwegingsdossier voor hen van toegevoegde waarde is. Wat mij opviel is dat zij voortvarend van start gingen en de centrale vragen uit het IAK gebruikten om hun gedachteproces te ordenen. Voor de trainees leek een wereld van kwaliteitsaspecten, zowel verplichte als onverplichte, open te gaan. Wel hadden zij ook opmerkingen over onderdelen van het IAK die beter konden.
De trainees stonden dus welwillend tegenover het Afwegingsdossier. Zij zien het als een bruikbaar instrument voor (1) hun gedachteproces, (2) vroegtijdige samenwerking met andere afdelingen, (3) verantwoording en planning binnen hun eigen organisatie en (4) het bedenken van mogelijke alternatieven. De conclusie was dat zij het Afwegingsdossier in hun eigen werkzaamheden willen toepassen.
3. Heb jij zelf het IAK ook al eens toegepast op wetsvoorstellen waarbij jij betrokken bent? Wat vond jij toen de voordelen van het werken met het IAK?
Uiteraard! Op dit moment ben ik iets meer dan een jaar bezig met de AMvB invoering bestuurlijke strafbeschikking. Het IAK heeft mij vooral in de beginfase enorm geholpen. De vragen uit de beleidsanalyse hielpen mij het onderwerp eigen te maken, na te denken wie er bij het onderwerp betrokken zijn, wat nu eigenlijk het probleem is en hoe dat vervolgens aan te pakken met de betrokken actoren. Wat betreft de bestuurlijke strafbeschikking heb ik daardoor tijdig overleg ingepland met het CJIB (uitvoering), het OM (handhaving), de ministeries van I&M en EL&I (beleid en wetgeving) en diverse actoren uit het veld. Vervolgens stelden we een aantal uitgangspunten vast op basis waarvan de AMvB geschreven zou worden. Dit heeft veel winst opgeleverd in het vervolgproces.
Het Afwegingsdossier heb ik eerlijk gezegd weinig toegepast gedurende het proces, maar dat heeft ermee te maken dat ik nauw betrokken ben bij de ontwikkeling van het IAK en het Afwegingsdossier en daardoor al goed weet wat erin staat.
Mijn verwachtingen wat betreft de meerwaarde van het IAK zijn gedurende het werk aan deze AMvB uitgekomen. Het is een geheugensteun die je helpt in de voorfase van het beleids- en wetgevingsproces om de dialoog aan te gaan met uitvoering, handhaving en beleid. Uiteindelijk heeft het vroegtijdig aangaan van de dialoog aan het begin van het proces bij deze AMvB geresulteerd in een soepele ambtelijk fase (toetsing WKB en BZKK, ICCW, RV, MR) aan het slot!
